Ամսագիր.am
Image default
Հոգևոր անկյուն

Քրիստոնյաների վերաբերմունքը մահվանը

Քո բոլոր գործերի մեջ հիշի՛ր վախճանդ և չես մեղանչի երբեք:

Սիրաք Է 40

 

Որոշ քրիստոնյաներ հակված են մոռանալու Տիրոջ այն խոսքերը, թե «Իմ Թագավորությունն այս աշխարհից չէ» (Հովհ.ԺԸ 36) և որ քրիստոնյային վայել է «գանձեր դիզել երկնքում, որտեղ ո՛չ ցեց և ո՛չ ժանգ չեն ոչնչոցնում, և ոչ էլ գողերը պատերն են ծակում ու գողանում» (նման. Մտթ.Զ 20):

Մտքով մենք գիտենք այդ ճշմարտությունները, բայց դրանք գրեթե միշտ մեր սրտում չեն և չեն իշխում մեզ: Սովորաբար մենք աշխատում ենք որքան հնարավոր է հարմարավետ դարձնել մեր կյանքը, իսկ մեր հարազատներին ու սիրելիներին նայում ենք այնպես, կարծես այս կյանքում երբեք չենք բաժանվելու նրանցից:

Մենք մոռանում ենք, որ այստեղ` երկրի վրա, ընդամենը «օտար և պանդուխտ» ենք (նման. Եբր.ԺԱ 13), սիրում ենք երկրային բարիքները և մեր երկրային հակումներով ու նախասիրություններով, կարծես հազարավոր թելերով, մեզ երկրին ենք կապում:

Բայց բոլոր սուրբերն ու ճգնավորները մահվան մասին հիշողության էին փնտրում, փորձում օգտվել բոլոր միջոցներից, որպեսզի այն իրենց մեջ ամրապնդեն: Բոլոր մյուս առաքինությունների նման մահվան մասին հիշելն աստվածային շնորհ է, և այն յուրացնելը մեծ ձեռքբերում է քրիստոնյայի համար:

Մահվան մասին հիշելու կարևորությունը երևում է սբ. Իսիքիոս Երուսաղեմացու խոսքերից.«Մահվան մասին մշտապես հիշելու դեպքում մի կողմ ենք դնում բոլոր հոգսերը,և մեր մեջ ծնվում է մտքի պահպանություն, անդադար աղոթք, ժուժկալություն և զզվանք մեղքի նկատմամբ»: Իսկ սբ. Իսահակ Ասորին գրում է.«Աստծո մարդասիրությամբ մարդու մեջ առաջացող և նրա հոգին դեպի կյանքն առաջնորդող առաջին միտքը մարդու սիրտը թափանցող միտքն է` այս էության վախճանի մասին: Այս մտքին բնականաբար հետևում է արհամարնհանքն աշխարհի նկատմամբ, և այսպես է մարդու մեջ առաջանում դեպի կյանքը տանող ցանկացած բարի մղում: Եվ եթե մարդ կենցաղային կապերով ու սին խոսքերով իր մեջ չխեղդի այդ միտքը, այլ լռությամբ աճեցնի այն և նրա մեջ մնա ու զբաղվի նրանով, ապա այն մարդուն կտանի դեպի խոր ինքնահայեցողություն, որը ոչ ոք ի վիճակի չէ խոսքերով նկարագրել»:

Դրա մասին է գրում նաև Հայր Ալեքսանդր Ելչանինովը.«Մեր կյանքում շատ բաներ կհեշտանային, շատ բաներ իրենց տեղը կգտնեին, եթե մենք ավելի հաճախ հիշեինք մեր կյանքի անցողիկ լինելն ու հենց այսօր մեռնելու հնարավորությունը: Այդ դեպքում մեզ զբաղեցնող բոլոր փոքր ցավերն ու մանրունքները կանհետանային, և առաջնային բաներն ավելի մեծ տեղ կունենային»:

Ամեն օր, երբ երեկոյան աղոթում ենք, Աստծուց խնդրում ենք.«Տո՛ւր ինձ մահվան հիշողություն»: Բայց արդյո՞ք իսկապես փնտրում ենք այդ հիշողությունը և արդյոք չե՞նք փորձում փախչել մահվան մասին հիշեցումներից: Արդյոք ոմանք մահացածների հետ գործ ունենալուն, ծանոթների և բարեկամների թաղման մասնակցելուն չե՞ն նայում որպես մի տհաճ բանի:

Քրիստոնյան պետք է հրաժարվի հանգուցյալների նկատմամբ նման վերաբերմունքից և ոչ միայն չփախչի մահվան հիշեցումներից, այլև ինքը փորձի հիշել այն, ինչպես որ անում էին բոլոր ճշմարիտ քրիստոնյաները: Իգնատիոս եպս. Բրյանչանինովը դրա համար թվարկում է հետևյալ միջոցները.«Լավ է արթնացնել մահվան մասին հիշողությունը` այցելելով գերեզմանոցներ, հիվանդանոցներ, մերձավորների մահվանն ու հուղարկավորությանը ներկա գտնվելով, մեր տեսած ու լսած զանազան մահերը նայելով ու հիշողության մեջ թարմացնելով»:

Մահվան մասին հիշելուն նպաստում է նաև մեր հարազատ ու ծանոթ հանգուցյալների համար աղոթելը, նրանց նվիրված եկեղեցական արարողությունների` հոգեհանգիստների և պատարագների, մասնակցելը:

Հանկարծամահ լինելու հնարվորության մասին հիշելու դեպքում, սուրբ հայրերի խորհուրդների համաձայն, ամեն օրն անց ենք կացնելու այնպես, ինչպես մեր կյանքի վերջին օրը` Աստծո երկյուղով ¨ մերձավորին ծառայելով:

Սովորաբար մարդ իրենից հեռացնում է ֆիզիկական մահվան մասին միտքը և, ըստ էության, ամեն օր ապրում այնպես, կարծես բոլոր մարդկանց միջից հենց իրեն է տրված ֆիզիկական անմահությունը: Հոգևոր կյանքի ճանապարհին մարդ պետք է նախ և առաջ վերջնականապես հաղթահարի այդ պատրանքը, սովորի միշտ իրատես լինել և հավատալ միայն հոգո՛ւ անմահությանը:

Հոգով աշխարհից կտրվելու համար օգտակար է նաև հիշել այն ճշմարտությունը, որ «աշխարհը չարի մեջ է» (Ա Հովհ.Ե 19) և լիքն է գայթակղություններով, զանգվածային անաստվածությամբ, կրքերով և ախտերով, բռնությամբ ու ստությամբ, խաբեբայությամբ, կեղծավորությամբ և ունայնությամբ:

Բայց միայն մեր մահվան մոտալուտության մասին չէ, որ պիտի մտածենք. մենք պետք է ենթադրենք, որ մեր մերձավորներն ու բարեկամներն էլ կարող են մահանալ հենց այսօր, և մենք նրանց վերջին անգամն ենք տեսնում: Եթե դա սրտով զգանք, ապա միշտ անփոփոխ սիրով, գուրգուրանքով ու քնքշությամբ ենք վարվելու նրանց հետ, իսկ երբ հարկ լինի` համբերությամբ:

Մեզանից յուրաքանչյուրն արդյոք իր կյանքում չի՞ հիշում այնպիսի դեպքեր, երբ անուշադիր և արհամարհական վերաբերմունք է դրսևորել այն մարդկանց նկատմամբ, որոնք հետագայում անսպասելիորեն մահացել են: Խստասրտության նման դեպքերը անուղղելի են և միշտ դառն ափսոսանքով են հիշվում:

Դրա համար էլ օտար թե հարազատ մարդկանց հետ շփվելիս պետք է մտածել, որ նրանց հետ վերջին անգամ ենք խոսում, հենց նրանց մահվանից առաջ ծառայում ենք նրանց, և մեր հաջորդ հանդիպումը լինելու է Բարձրյալ Դատավորի Գահի առջև: Եվ որքա՜ն կարևոր է, թե ինչպիսին էր մեր վերջին հանդիպումը, որի տպավորության տակ մեր մերձավորը վկայելու է մեր` իր մկատմամբ վերաբերմունքի մասին:

Մահվան մասին հիշելը կօգնի նաև մեր սիրտը փափկեցնելու համար: Դրա մասին է գրում Հին Աթոսի վանական Սիղվանոսը.«Երբ հոգին հիշում է մահը, առաջանում է հեզություն, և նա լիովին հնազանդվում է Աստծո կամքին և ցանկանում  բոլորի հետ հաշտ լինել ու բոլորին սիրել: Եվ եթե հոգին անընդհատ ասի.«Իմ վախճանը հասել է»,- և մահվանը պատրաստ լինի, ապա այլևս մահվանից չի վախենա, այլ կանցնի ապաշխարության, խոնարհ աղոթքի, և ապաշխարած հոգու պատճառով միտքը կմաքրվի և այլևս աշխարհով չի հրապուրվի, իսկ հոգին բոլորին սիրելու է և մարդկանց համար արցունք է թափելու: Ով որ հիշում է մահը, հնազանդ է և զուսպ. դրա միջոցով հոգում խաղաղություն է պահպանվում և իջնում են Սուրբ Հոգու շնորհները»:

Մենք գիտենք, որ արդարներից ու սուրբերից շատերը կյանքի վերջում  իրենց կողքին պատրաստ դագաղներ են ունեցել: Իսկ նրանցից ոմանք հենց այդ դագաղներում էլ  քնել են: Այդպես էին նրանք ամրապնդում մահվան հիշողությունը:

Մահը, ըստ էության, պատիժն է մեղքի համար, և որպես պատիժ չի կարող վախենալու չլինել: Հոգու` մարմնից անջատվելու պահի մասին Տերը խոսում է որպես «մահը ճաշակելու» մասին (Մտթ.ԺԶ 28, Մրկ.Ը 39, Ղուկ.Թ 27)` դրանով ցույց տալով յուրահատուկ ու մեզ անհայտ ապրումների մասին: Այդ պատճառով մահը մեծ և ահավոր խորհուրդ է:

Սուրբերը և արդարները մահվանն այնպես էին պատրաստվում, ինչպես մարդու կյանքի ամենակարևոր ու վճռական պահի: Եվ եթե մարդ զգում է, որ իր մեջ դեռ զորեղ է մեղքը, մութ ուժերը դեռ իշխում են իրեն, ապա չի կարող չվախենալ մահվանից:

Սակայն մահվան նկատմամբ վախի բացակայություն կարելի է նկատել նաև այն մարդկանց մեջ, որոնք Աստծուն չեն հավատում: Իգնատիոս եպս. Բրյանչանինովը դա բացատրում է նրանով, որ յուրաքանչյուր մարդ անգիտակցաբար զգում է իր հոգու անմահությունը և այդ պատճառով ենթագիտակցաբար մահն իրականություն չի համարում:

Երբեմն պատահում է, որ հավատքը հանկարծակի է առաջանում, այսինքն` ծանր ապրումի կամ մահվան սպառնալիքի դեպքում այն դուրս է գալիս ենթագիտակցությունից:

Բայց եթե սիրտն ապրում է Քրիստոսի սիրով, մահը պետք է ոչ թե վախեցնի, այլ իր մոտ ձգի. քրիստոնյայի հոգին նման է հարսի, որը պետք է ձգտի հանդիպել իր Փեսային` Քրիստոսին: Նա պետք է ուրախանա, երբ իմանում է, որ շուտով հանդիպելու է իր սիրելի բարեխոսներին` Հաղթական Եկեղեցու սուրբերին, և տեսնելու է նրանց փառքը:

Սրա մասին սբ. Իսահակ Ասորին գրում է.«Մինչ մարդ անհոգ է, վախենում է մահվանից, իսկ երբ մոտենում է Աստծուն` դատաստանից, բայց երբ ամբողջապես մերձենա Աստծուն, սերը կկլանի այդ վախերը»: Այս ճանապարհով է մարդ ազատվում մարմնի մահվան երկյուղից:

Մարդու վերաբերմունքը մահվան մոտենալուն իր հոգ¨որ հասունության չափանիշն է: Որքա˜ն ողբալի է տեսնել` ինչպես քրիստոնյան մահվան մահճում ոչ մի կերպ ճի ուզում հաշտվել մահվան իրողության հետ, անդադար բշիժկներ է փոխում, զանազան դեղեր է փորձում ու հուսահատությամբ ձգտում է ամեն գնով երկարացնել մարմնի կյանքը:

Արկադի եպս. Լյուբենսկին գրում է. «Ի դեպ մահն օգնում է մարդկանց` կատարելագործվել բարոյապես. այն հիշեցնում է երկրային կյանքի ոչնչությունն ու ստիպում է մտածել հանդերձյալ կյանքի մասին: Այն հարկադրում է պատրաստվել պատասխան տալու Ահեղ Դատաստանին, որն այնքան էլ հեռու չէ: Մահացողի չարչարանքների միջոցով մահը ցույց է տալիս չապաշխարող մեղսագործներին սպասող տանջանքները: Քրիստոնյա՛, պատրաստվի՛ր մահվանը, քանի որ ոչ ոք չի խուսափելու դրանից: Հիշի՛ր, որ այն ահավոր հավիտենություն տանող դուռն է: Մի՛ մոռացիր, որ դրան հետ¨ում է Ահեղ Դատաստանը, որի ընթացքում կբացահայտվեն մեր բոլոր գործերը, զգացմունքներն ու մտքերը: Եվ թո՛ղ այնպես չլինի, որ Արդար Դատավորը քեզ հավիտենական հրի մատնի»:

Սակայն երբեմն այնպես է պատահում, որ մահը հիշելը վնասում է հոգուն:

Մայրապետ Արսենիան այս երևույթի մասին գրում է.«Մահվան մասին հիշելը լավ է, եթե առաջանում է զղջում, գորովանք և խոնարհություն: Իսկ եթե առաջ է գալիս հուսահատություն, ապա մահը հիշելը կտանի ոչ թե փրկության, այլ կործանման: Հուսահատության ժամանակ պետք է հիշել Աստծո ողորմաթյունը, բարերարությունն ու ձրի պարգևները, փրկությունը, որ Նա շնորհում է մեզ կյանքի տարբեր դիպվածներով և մեր իսկ անկումների միջոցով: Ամեն ինչ լավ է ժամանակին, իսկ սխալ պահին ամենալավ բանն անգամ կարող է վնաս պատճառել»:

Բայց սա վերաբերում է միայն բացառիկ դեպերին: Իսկ սովորաբար յուրաքանչյուր քրիստոնյա պետք է հիշի, որ մի գուցե  մահը մոտ է: Պետք է իմանալ, որ մեր թշնամիները` մութ ուժերը, դա տանել չեն կարող:

Սրա մասին Վարլաամ արք. Ռյաշենցեվը գրում է.«Թշնամին ամենից շատ, աղոթքից էլ առավել, մահը հիշելուց է վախենում և իր ողջ նենգությունն օգտագործում է նրա համար, որ շեղի մարդու ուշադրությունն այդ հիշողությունից` հրապուրելով որևէ երկրային բանով»:

 

Ռուսերենից թարգմանեց Խաչատուր սարկավագ Տյոմկինը

 

loading...

Կարդացեք նաև

Ինչո՞ւ է ծխելը համարվում մեղք

admin

Աշխարհիկ և կրոնական հումանիզմ

admin

ՏՆՕՐՀՆԷՔ